Đứt Gãy Chuỗi Cung Ứng Phân Bón Tại Hormuz: Cú Sốc Dây Chuyền Tới Vận Tải Và Kinh Tế Nông Nghiệp Toàn Cầu

Nguồn: Pangaea Logistics / Splash247

Tám tuần xung đột tại khu vực Trung Đông đã tạo ra một cuộc khủng hoảng phân bón đe dọa định hình lại bức tranh kinh tế nông nghiệp toàn cầu, từ Brazil đến Đông Nam Á. Hiện tại, khoảng 24% nguồn cung phân bón hàng rời trên thế giới đang bị kẹt lại phía sau eo biển Hormuz.

Trong khi nguồn cung dầu mỏ thống trị các mặt báo kể từ khi xung đột nổ ra, thị trường phân bón đang nổi lên như một nạn nhân chịu hậu quả nặng nề không kém – và những thiệt hại toàn diện có thể sẽ chỉ bộc lộ rõ ràng khi các kỳ thu hoạch cuối năm không đạt kỳ vọng.

Dữ Liệu Báo Động Từ Các Tổ Chức Vận Tải Hàng Hải

Các tổ chức phân tích hàng hải hàng đầu đã đưa ra những con số minh chứng cho mức độ nghiêm trọng của chuỗi cung ứng:

●    UNCTAD (Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển): Lưu lượng quá cảnh qua eo biển Hormuz đã giảm hơn 95% kể từ khi giao tranh bắt đầu, với khoảng 3.200 tàu bị mắc kẹt tại khu vực ở thời điểm đầu.

●    SSY (Tập đoàn môi giới tàu biển Anh): Hiệu ứng domino đã khóa chặt khoảng 24% nguồn cung phân bón hàng rời toàn cầu.

●    AXSMarine: Ước tính khối lượng phân bón bị kẹt trong Vùng Vịnh lên tới khoảng 833.800 tấn, phần lớn trong số đó là urê – loại phân đạm được sử dụng phổ biến nhất thế giới.

●    Jefferies: Ngân hàng đầu tư này ước tính chỉ riêng sự sụt giảm xuất khẩu phân đạm từ Vùng Vịnh đã chiếm khoảng 30% nguồn cung urê toàn cầu.

Áp Lực Kép Từ Chi Phí Sản Xuất Và Vận Tải

Làm trầm trọng thêm sự bế tắc vật lý này là cuộc khủng hoảng chi phí sản xuất. Khí đốt tự nhiên chiếm tới 80% chi phí sản xuất urê, và việc giá khí đốt tăng cao đang khiến sản lượng từ các địa điểm thay thế trở nên kém hiệu quả về mặt kinh tế. Các chuỗi cung ứng phốt phát và kali cũng đang đối mặt với những đứt gãy bổ sung do sự cố logistics tại các khu vực lân cận vùng xung đột. 

Theo công ty môi giới hàng hải BRS, giá phân đạm đã tăng vọt gần 40% trong tháng 3, trong khi Jefferies báo cáo toàn bộ các mặt hàng phân bón đã tăng đồng loạt 23%.

Quy luật kinh tế nông nghiệp vô cùng khắc nghiệt. Khi doanh thu từ cây trồng không thể bù đắp chi phí phân bón, nông dân buộc phải giảm tỷ lệ bón phân, chấp nhận năng suất thấp hơn hoặc chuyển hướng sang các loại cây trồng ít sử dụng vật tư đầu vào. SSY đã cảnh báo về khả năng nông dân Mỹ chuyển sang trồng đậu nành, nơi chi phí phân bón trên mỗi mẫu Anh chỉ bằng khoảng một phần ba so với ngô. Sự luân canh này là một chiến lược sinh tồn, nhưng hệ lụy của nó sẽ lan sang nguồn cung cây trồng của năm tới.

Cước Phí Giao Ngay Và Rủi Ro Trọng Yếu Trong Ra Quyết Định

Ông Filipe Gonzaga, Giám đốc điều hành của công ty thương mại Bryce (Thụy Sĩ), nhận định rằng nguồn hàng vật lý không biến mất – nhưng bài toán kinh tế để vận chuyển chúng đã trở nên gần như không thể kham nổi.

“Luôn có cách giải quyết, nhưng cách này có thể tốn kém quá nhiều. Điều này chuyển hóa trực tiếp thành chi phí đầu vào cao hơn ngay thời điểm chúng ta bước vào các khung thời gian gieo trồng nông nghiệp quan trọng trên toàn cầu.” ông Gonzaga nhận định.

Ông Gonzaga chỉ ra rằng vấn đề cốt lõi không chỉ là sự chậm trễ của tàu thuyền, mà là sự tăng vọt nghiêm trọng của bảo hiểm rủi ro chiến tranh và giá cước vận tải giao ngay, trong bối cảnh Vịnh Ba Tư đóng vai trò là điểm nút nền tảng cho xuất khẩu phân đạm toàn cầu. Các nhà sản xuất tại Vùng Vịnh đang chật vật giải phóng các lô hàng giao ngay, buộc người mua phải ráo riết tìm nguồn cung từ các trung tâm thay thế, bao gồm Biển Đen và Bắc Phi.

Sự biến động giá đang gia tăng trên toàn chuỗi. Giá thành và cước phí (C&F) tại các thị trường đích – đặc biệt là Nam Mỹ và Châu Á – đang mất tính liên kết với giá trị tại nơi xuất xứ do chi phí vận tải leo thang. Giá gốc và giá đích hiện có thể biến động dữ dội theo từng ngày.

“Nếu nút thắt này tiếp diễn, nó không chỉ dừng lại ở việc chèn ép biên lợi nhuận của các nhà thương mại; nó sẽ làm thay đổi căn bản tính kinh tế của sản xuất nông nghiệp và tác động trực tiếp vào lạm phát thực phẩm vĩ mô, bởi nông dân sẽ cần vật tư đầu vào và sẽ phải trả giá cao hơn,” ông Gonzaga đưa ra lời cảnh báo.

Rủi Ro Dài Hạn Cho Cấu Trúc Ngành Vận Tải Hàng Rời

Ông Mark Williams, Giám đốc công ty tư vấn Shipping Strategy, nhận định sự gián đoạn phân bón có thể lan rộng thành một vấn đề lớn đối với luồng hàng hóa nông sản trong nửa cuối năm. Brazil, cùng với một số khu vực tại Châu Á và Châu Phi, phụ thuộc rất lớn vào phân bón nhập khẩu, và thời điểm hiện tại là cực kỳ bất lợi. Nếu nguồn cung thắt chặt trong mùa gieo trồng và tỷ lệ bón phân giảm, năng suất cây trồng sẽ bị ảnh hưởng – đồng nghĩa với việc lượng hàng hóa ngũ cốc vận chuyển sẽ ít hơn trong nửa cuối năm 2025.

Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC) tin rằng hầu hết nông dân ở Bắc bán cầu đã được đảm bảo đủ nguồn lực cho giai đoạn làm đất mùa xuân hiện tại, nhưng cảnh báo một cuộc khủng hoảng kéo dài có thể làm thay đổi các quyết định gieo trồng ở những nơi khác vào cuối năm.

Theo ông Williams, mặc dù xung đột có thể vẫn mang lại một số hỗ trợ ngắn hạn cho ngành vận tải hàng rời thông qua sự gián đoạn nguồn cung, giảm tốc độ vận chuyển và chuyển hướng hàng hóa, nhưng rủi ro trung hạn là sự sụt giảm nhu cầu. Hệ lụy này được thúc đẩy bởi lạm phát, khan hiếm năng lượng, đứt gãy chuỗi phân bón và hoạt động công nghiệp suy yếu – một mối đe dọa tổng hợp đối với thị trường cước biển mà hiện tại mới chỉ bắt đầu được định giá vào thực tế.

Cuộc khủng hoảng vận tải phân bón ngày càng gia tăng này sẽ được thảo luận chi tiết vào tuần tới trong phiên họp Nông sản (Agri-Commodities) tại Geneva Dry, hội nghị hàng đầu thế giới về vận tải hàng hóa thương mại.

Xem thêm:

• Khủng Hoảng Biển Đỏ Tái Định Hình Cấu Trúc Mạng Lưới Vận Tải Hàng Không Toàn Cầu
• Maersk Cập Nhật Vận Hành Tại Trung Đông: Áp Dụng Hạn Chế Mới Và Phụ Phí Cước Khẩn Cấp
• Thảm Cảnh Chưa Từng Có Tiền Lệ Của Thuyền Viên Trong Cuộc Khủng Hoảng Hormuz
• Kết nối trực tiếp với 500+ nhà cung cấp uy tín từ Việt Nam và Châu Á tại Global Sourcing Fair Việt Nam 2026
• Phaata đồng hành cùng Global Sourcing Fair Vietnam 2026 với vai trò Supporting Partner
• Khủng Hoảng Hormuz Chạm Điểm Nóng: Hải Quân Mỹ Nổ Súng Đánh Chặn Tàu, Iran Thiết Lập Hành Lang Thu Phí
• Cập nhật thị trường vận tải và logistics quốc tế Tuần 16/2026 | Phaata
• WorldACD: Giá Cước Hàng Không Tăng Phi Mã Bất Chấp Sản Lượng Toàn Cầu Sụt Giảm
• Làn Sóng Sa Thải Logistics Vượt Mốc 800 Nhân Sự Giữa Bối Cảnh Biến Động Hợp Đồng Kho Bãi Và Vận Tải
• COSCO cập nhật lịch tàu Việt Nam-Châu Âu trong Tháng 4-2026
• COSCO cập nhật lịch tàu Việt Nam-Bắc Mỹ trong Tháng 4-2026
• SITC cập nhật lịch tàu Việt Nam-Châu Á trong Tháng 4-2026

Nguồn: Phaata.com (Theo Splash247)

Phaata - Sàn giao dịch logistics quốc tế đầu tiên Việt Nam

► Tìm Cước vận chuyển & Công ty logsitics tốt hơn!